Thomas Quartier – Profetenstemmen

Hoe klinken de profeten van de huidige tijd? Wat zijn de stemmen voor morgen die de wijsheid van een ver verleden vandaag hoorbaar maken? Het woord ‘profeet’ kan tegenwoordig veel betekenen. Iemand heeft een bepaalde uitstraling of een visie waar het in de samenleving naartoe moet. Maar profetenstemmen staan in oude bronnen zoals de Bijbel nooit op zichzelf. Hun wijsheid en charisma zijn inspiratie en appèl voor andere mensen in hun omgeving, dwars door de geschiedenis heen.

In dit boek gaat Thomas Quartier, Theoloog des Vaderlands 2022, in dialoog met schrijvers en collega-hoogleraren. Hij werkt met illustratoren, fotografen en musici. Het resultaat is een uniek ensemble van profetenstemmen, gevoed door cultuur, wetenschap en passie! Quartier schrijft:

Stemmen
Mijn hoop was dat er in de profetenstemmen-klankkast mooie diagonale resonanties zouden ontstaan in de vorm van doorleefde teksten van de vier schrijvende tochtgenoten die bereid bleken om mee te doen:

  • –  Kristien Hemmerechts over ongelijkheid, naar aanleiding van Ruth;
  • –  Jonah Falke over armoede, naar aanleiding van Micha;
  • –  Tabitha van Krimpen over vernieuwing, naar aanleiding van Jesaja;
  • –  Catharinus van den Berg over inkeer, naar aanleiding van Ezechiël. …

Ik vond vier academische tochtgenoten bereid om naar aanleiding van een Bijbelse profeet met mij in dialoog te gaan:

  • –  Han van Krieken, patholoog en rector magnificus van de Radboud Universiteit,
    naar aanleiding van Elia;
  • –  José Sanders, hoogleraar narratieve communicatie en decaan van de Faculteit Letteren,
    naar aanleiding van Deborah;
  • –  Maria van den Muijsenbergh, straatdokter en hoogleraar eerstelijnszorg, naar aanleiding van Amos;
  • –  Jos Joosten, hoogleraar Nederlandse letterkunde, naar aanleiding van Jona.

 

  • 2. Wat zijn profeten en wat deden ze? (Maaike van Houten)

Met hun waarschuwingen voor onheil werden profeten vast als vervelende lui gezien. “Ettertjes”, zegt Theoloog des Vaderlands Thomas Quartier. Zélf heeft hij juist een positief beeld van de Bijbelse profeten. “Het waren per definitie radicale idealisten”, zegt Quartier.

“Positief’ hangt voor mij niet samen met of iets mooi of harmonieus is”, licht Quartier toe. “Profeten klagen, over het volk, over de wereld. Maar ze doen dat vanuit de rotsvaste overtuiging dat het beste goed is, en dat het goede de toekomst kan hebben. Profeten staan voor mij voor de heiligheid van het leven en van de toekomst.”

Iedere Theoloog des Vaderlands krijgt bij die titel geld voor een project. Almatine Leene maakte een bundel met interviews met haar tien voorgangers, Claartje Kruijff organiseerde gesprekken over het Onze Vader, waarvan Trouw verslag deed. Quartier, die in abdij Keizersberg in Leuven woont, concentreert zich op profeten, met onder andere een boek, publieksevenementen en vier gesprekken met door hemzelf gekozen mensen die hij creatieve geesten noemt die geëngageerd in het leven staan: Jonah Falke, Kristien Hemmerechts, Tabitha van Krimpen en Catharinus van den Berg. Ze kiezen uit de Bijbel een passage van een profeet, over een thema dat hen na aan het hart ligt. Trouw doet weer verslag.

Universele kracht
Waarom profeten? “Ze hebben een universele kracht, in alle religies komen profeten voor, in de islam is de profeet Mohammed zelfs de centrale figuur”, zegt Quartier, hoogleraar aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Hij pakt in het zoomgesprek de Bijbel erbij. Het Oude Testament staat vol met boeken van profeten. Jesaja en Jeremia natuurlijk, de bekendsten, veronderstelt Quartier.

Hij noemt nog een rijtje namen, ook van vrouwen, Deborah bij voorbeeld, en Ruth. Ruth? “Ja, strikt genomen is zij in de Bijbel geen profeet, maar ze leeft wel in een context van onderdrukking en vreemdeling zijn. Haar verhaal is een profetisch geluid.”

Quartier slaat de Bijbel weer dicht. Hij zucht. “De selectie is niet zo simpel. Wie precies profeet zijn is ingewikkeld, als katholiek heb je die details niet altijd zomaar op een rijtje. Ik ben soms jaloers op de bijbelkennis van mijn protestantse collega’s.”

Vermanen en bemiddelen
Vast staat, dat profeten meestal man waren. Ze konden van alles zijn, boer, schriftgeleerde, outsider. Wat ze doen is vermanen, waarschuwen, onheil voorspellen, zegt de Theoloog des Vaderlands. “In het algemeen spreken ze in het openbaar. Ze richten zich tot de machtigen der aarde, ze lezen koningen de les. Maar ze spreken ook het volk aan, dat zich misdraagt en God is vergeten. Anderzijds zijn het ook bemiddelaars, als God boos is proberen ze Hem gunstig te stemmen, ze vragen zijn barmhartigheid voor het volk. Ze kondigen dus ook het heil, de redding aan.”

Die relatie met het hogere is er, ontegenzeggelijk: “Profeten zitten tussen het volk en de hemelse macht, ze schipperen tussen wereldvreemdheid en de neiging al te werelds te zijn. Ze spreken niet namens zichzelf, maar namens God. Die goddelijke stem moeten we in de context van vandaag plaatsen. Wat is de kracht ervan, voor nu?”

Voor Quartier zelf is dat de ‘revolutionaire geest’ die uit de profeten spreekt. “Het is een vermanende stem, er moet verandering komen. Ze zijn revolutionairen. Ze waarschuwen dat het vijf voor twaalf is, en zonder hen was het misschien vijf over twaalf. Je kunt van ze leren in de traditie te gaan staan en die te verbinden met het hedendaagse. Ze zijn een goddelijke stem, het is inspiratie die het nu ook waard is om gehoord te worden.”

Uit: Thomas Quartier, monnik en theoloog des Vaderlands 2022,

Profetenstemmen, blz. 12, 13, 21-23,

Uitgeverij Adveniat

Prijs: € 19,99

Bestel hier

Boeken