Op 28 januari wordt de naamdag van Thomas van Aquino gevierd. Hij is de meest invloedrijke systematische denker op theologisch en wijsgerig gebied uit de middeleeuwen.
Thomas van Aquino (1225-1274) was een van de meest invloedrijke denkers van de middeleeuwse filosofie en theologie. Als lid van de dominicaner orde combineerde hij de scholastieke traditie met de filosofie van Aristoteles, wat leidde tot een vernieuwende synthese van geloof en rede.
Zijn belangrijkste werk, “Summa Theologiae”, is een encyclopedisch meesterwerk waarin hij systematisch kwesties behandelde zoals het bestaan van God, de aard van de ziel en ethische vraagstukken. Thomas was ervan overtuigd dat geloof en rede elkaar aanvulden. Hij stelde dat rede een middel is om het geloof beter te begrijpen en dat beide uiteindelijk naar dezelfde waarheid leiden, omdat ze afkomstig zijn van dezelfde God.
Een van zijn bekendste werken is de “vijf wegen” (quinque viae) waarmee hij logische argumenten voor het bestaan van God formuleerde, zoals de kosmologische en teleologische argumenten. Hij benadrukte ook dat de menselijke natuur gericht is op het hoogste goed, oftewel God, en dat de deugd een sleutelrol speelt in het nastreven van geluk.
Tegen het einde van zijn leven heeft hij een visioen gehad, waardoor hij alles wat hij tot dan toe geschreven had als stro beschouwde. Sindsdien heeft hij niets meer geschreven, en daardoor ook zijn Summa theologica niet afgemaakt. Begin 1274 vertrok hij uit Napels naar het Concilie in Lyon, maar stierf onderweg in de cisterciënzerabdij van Fossanova, tussen Napels en Rome.
In 1277 veroordeelde de bisschop van Parijs enkele van zijn stellingen, maar deze veroordeling werd herroepen toen paus Johannes XXII Thomas van Aquino in 1323 heilig verklaarde. In 1567 benoemde paus Pius V, zelf een dominicaan, hem tot kerkleraar. In de heiligenkalender van 1962 wordt zijn naamdag op zijn sterfdatum (7 maart) gevierd. In de heiligenkalender van 1969 wordt zijn naamdag echter op 28 januari gevierd, de dag dat zijn relieken naar Toulouse werden overgebracht.
Zijn invloed reikt tot ver buiten zijn tijd, met blijvende impact op zowel de katholieke theologie als de filosofie. Hij inspireerde talloze denkers en blijft een centraal figuur in debatten over de relatie tussen geloof, wetenschap en moraal. Zijn werk biedt nog steeds een intellectueel kader voor diepgaande reflecties op het menselijk bestaan. Kijk hier naar het filmpje Thomas van Aquino in twee minuten uitgelegd.
Muziek op teksten van Thomas van Aquino
Bekende hymnen van Thomas van Aquino:
Veel van Thomas’ hymnen worden traditioneel gezongen in een gregoriaanse stijl. De eenvoudige, ingetogen melodieën van deze muziekstijl passen perfect bij de diep spirituele teksten.
- “Pange Lingua Gloriosi”
Een prachtige en invloedrijke hymne die vaak wordt gezongen tijdens de eucharistie, vooral in de context van de sacramentsviering. Het slot van deze hymne bevat de beroemde tekst “Tantum Ergo”, die vaak apart wordt uitgevoerd. - “Adoro Te Devote”
Een devotionele hymne gericht op de eucharistische aanbidding. Het is een van de meest geliefde teksten in de katholieke traditie en werd later op muziek gezet door diverse componisten. - “Lauda Sion Salvatorem”
Deze sequentie is geschreven voor het feest van Sacramentsdag. Het wordt beschouwd als een meesterwerk van Latijnse poëzie en heeft een rijke geschiedenis in de liturgische muziek.
De teksten van Thomas van Aquino werden in latere eeuwen op muziek gezet door componisten zoals:
- Josquin des Prez: Een renaissancecomponist die polyfone werken componeerde op basis van middeleeuwse teksten.
- Giovanni Pierluigi da Palestrina: Zijn polyfone zettingen van hymnen zijn van grote invloed geweest in de kerkmuziek.
- Wolfgang Amadeus Mozart: Mozart componeerde een versie van “Tantum Ergo”.
- Gabriel Fauré: Ook deze componist heeft prachtige versies van Thomas’ teksten gemaakt. Luister naar zijn Tantum Ergo.
