Uit: Vriendschap in een tijd van polarisatie (deel 2)

Bisschop Gerard de Korte en journalist Leo Fijen zien de wereld snel veranderen. Meer polarisatie, meer uitsluiting, meer oorlog en geweld, maar ook minder kerken, minder parochies, minder gelovigen, minder vrijwilligers. Wat geeft je dan adem, wie zorgt er voor bezieling en waar komt de hoop en de verbinding vandaan? Tien jaar na hun eerste briefwisseling schrijven ze elkaar weer, in totaal andere omstandigheden. Wat gebleven is, dat is hun vriendschap. Ze koesteren hun verbondenheid als historicus, als christen en als zeventigplusser. Vanuit die band kunnen ze elkaar alles zeggen en schrijven, maar zoeken ze vooral naar nieuwe hoop en verbondenheid.

Vandaag als tweede zomercadeautje een hoofdstuk uit het boek, de 11e brief van Bisschop de Korte aan Leo Fijen. Als antwoord op de brief die Leo hem schreef. (zie Vriendschap in een tijd van polarisatie deel 1)

Brief 11
Mgr. Gerard de Korte

Pepernoten liggen in oktober al in de supermarkt, met Kerstmis wordt de Advent overgeslagen, op dit moment liggen volop paaseitjes in de winkel

Beste Leo,

Dank voor jouw elfde brief met een pittige inhoud. Je schrijft immers over het afscheid nemen van dierbaren, over homoseksualiteit en over het accepteren van ernstige beperkingen van lijf en geest na een herseninfarct. Al eerder schreven wij over de kwetsbaarheid van het bestaan. Voor mij was dat een belangrijke levensles van mijn geschiedenisstudie. De ene generatie sterft en de volgende wordt geboren. Plotseling kan het leven worden afgebroken. Kardinaal Simonis kende ook dat sterke besef. Meerdere keren wees hij dan naar zijn hoofd of hart met de woorden er hoeft daar maar iets te gebeuren en het is voorbij. Als oudere mannen gaan wij het sterven van familie en vrienden helaas steeds vaker meemaken. In jouw brief schrijf je over meerdere sterfgevallen van mensen die je dierbaar zijn. Tegen die achtergrond begrijp ik ook de wijze woorden van bisschop Möller toen hij het ouder worden verbond met eenzaamheid. Regelmatig spreek ik hele oude mensen die hun vriendenkring zien uitdunnen. Helemaal verdrietig is het natuurlijk als hoogbejaarde mensen een of meerdere kinderen moeten begraven. Kinderen horen immers hun ouders te begraven en niet omgekeerd.

Homoseksualiteit vormt nog steeds een thema dat in kerkelijke kring heel gemakkelijk de vlam in de pan kan doen slaan. Wij kennen de lange schaamtevolle maatschappelijke en kerkelijke traditie van vervolging, uitsluiting en ontkenning. Hoeveel verdriet heeft dat veroorzaakt. De Catechismus van de Katholieke Kerk bevat enkele noties die heilzaam zijn. Wij moeten homoseksuelen met respect, begrip en fijngevoeligheid behandelen. Men moet iedere vorm van onrechtmatige discriminatie vermijden. Zoals alle mensen zijn zij geroepen om in hun leven Gods wil te volbrengen. Wij moeten de waardigheid van homoseksuelen als schepselen van God dus altijd beschermen en wij mogen hen nooit marginaliseren. Tegelijk houdt de Kerk vast aan een visie op de scheppingsorde waarbij seksuele handelingen van twee mannen of twee vrouwen worden afgewezen. Maar de meerderheid van de katholieken in Nederland, en de hele westerse wereld, is meegegaan met het bredere emancipatieverlangen in de samenleving. Mensen worden ook genuanceerder
in hun oordeel als het eigen kinderen of kleinkinderen betreft. Ouders willen immers bijna altijd het geluk van hun kinderen. In de meeste parochies zijn homoseksuele gelovigen actief, ook als vrijwilligers. Al eerder schreef ik dat een gesprek daarover wordt vermeden en men kiest voor een zwijgen en dulden van de situatie. De meeste katholieken wijzen vanzelfsprekend een libertijnse losbandigheid af, maar breed is de acceptatie van koppels die in trouwe liefde aan hun relatie gestalte geven.

Jij schrijft ook over de kerkhistoricus Peter Nissen. Een erudiet mens die grip heeft op de stof en daardoor begrijpelijk en helder kan schrijven. Bijna zeker is hij een begaafd docent. Ik beleef prof. Nissen als een man met een wonderlijke levensgang. Hij had een meer behoudende periode, maar later in zijn leven werd hij steeds progressiever. Zijn zorgen over de kerkelijke ontwik- kelingen hebben zelfs tot een kerkverlating geleid. Hij werd lid van de kleine en wat deftige Remonstrantse Broederschap. Maar mede door het optreden van paus Franciscus is hij in de schoot van de Moederkerk teruggekeerd. Als plaatselijke bisschop heb ik toen met hem een mooi en indringend gesprek gehad over zijn terugkeer op het katholieke honk. Jij schrijft over zijn her- seninfarct. Voor iedereen een vreselijke zaak maar vooral voor een intellectueel mens extra pijnlijk. In het prachtige medita- tieboekje Loslaten en groeien, een boekje ter bezinning voor de veertigdagentijd, schrijft professor Nissen over het infarct als een leerschool van het loslaten. Lopen, lezen, schrijven moesten opnieuw worden geleerd. Op geen enkel moment heeft hij zich door God verlaten gevoeld. Het behoort tot de menselijke conditie dat je door een infarct kan worden getroffen. Loslaten betekende dat hij zich toevertrouwde aan de Heer en zijn eigen lijden wist te verbinden met het lijden van Christus. In de veertigdagentijd volgen wij Christus op zijn weg naar Golgotha en gedenken wij het levensoffer dat Hij heeft gebracht.

Voorafgaand aan de veertigdagentijd vieren velen mensen in het zuiden carnaval. De Hertogstad heet binnenkort een kleine week Oeteldonk. De voorbereidingen zijn al in volle gang. Leden van carnavalsverenigingen brengen versieringen op gevels aan en er zijn al allerlei feestelijke activiteiten in zalen waarbij carnavalsmuziek klinkt. Op dit moment wordt in ’s-Hertogenbosch een discussie gevoerd over de lengte van het feest. Mensen, of misschien beter gezegd, de horeca, willen steeds langer feesten vieren. Overigens geldt dat niet alleen voor het carnaval. Pepernoten liggen al in oktober in de schappen van de supermarkten; met Kerstmis wordt de Advent overgeslagen en op dit moment liggen er volop paaseitjes in de winkels. Carnaval wordt ook steeds langer. Van oudsher begon carnaval op zondagmorgen. Maar inmiddels begint het feest al op donderdag. De gemeente en de Oeteldonksche Club willen terug naar vijf dagen: van vrijdag tot en met dinsdag voor Aswoensdag. Maar al jaren is voor een aantal mensen ook de donderdag een carnavalsdag. Heel bekend is de feestvreugde in de Korte Putstraat, vlak achter het bisschopshuis. Interessant is de discussie die wordt gevoerd in het Brabants Dagblad. In meerderheid reageren de lezers positief op het besluit om donderdag als carnavalsdag te schrappen. Mensen willen niet dat de commercie de boventoon voert. Geldelijk gewin mag niet primair zijn. Maar het feest blijft natuurlijk goed voor de kassa van met name de horeca. Er zijn zelfs berekeningen dat in Brabant en Limburg gedurende het feest meer dan een 1400 miljoen omzet wordt gedraaid. Een bedrag dat een beetje doet duizelen maar wel duidelijk maakt hoe groot de economische belangen zijn. Veel Bosschenaren hebben kritiek op het aantal mensen van buiten de stad die vaak zorgen voor overlast. Een feest met 100.000 mensen per dag in de binnenstad betekent helaas ook veel rotzooi op straat, vettigheid op de stoepen en het nodige braaksel.

De Kerk stond in vroeger tijden ronduit negatief tegenover het carnaval. In de ogen van de priesters waren het dagen waarop alles wat God verboden heeft, wordt gedaan. In de 19de eeuw probeerde een van mijn voorgangers, bisschop Godschalk, het feest in de stad te verbieden. Maar de middenstand liet zich niet ringeloren. Men zocht een protestantse Prins Carnaval van buiten de stad waarop de bisschop dus geen invloed had. In de parochiekerken werden gebedsoefeningen gehouden om de mensen van de straat te houden. Vandaag legt de Kerk vooral de nadruk op de positieve kanten van het feest. Ik denk aan de onderlinge broeder- en zusterschap, de gezelligheid en de onderlinge verbondenheid. Onze plebaan speelt het spel goed mee. Op carnavalszondag is de Sint Jan drukker dan met Kerstmis. Na afloop van de viering wordt om 11.11 uur de Prins Carnaval op
de Centraal Station in de stad verwelkomd. De laatste jaren koos de plebaan thema’s die in de smaak vielen. Hij heeft de verschil- lende hulpdiensten in het zonnetje gezet en vorig jaar, nadat hijzelf in het Jeroen Boschziekenhuis een operatie had ondergaan, de zorgmedewerkers van het hospitaal. Ikzelf heb eerlijk gezegd niet zoveel met het feest. In mijn jeugdjaren in Vianen werd alleen op de avond voor Aswoensdag vastenavond gevierd. Mijn moeder bakte dan pannenkoeken of wafels. Als kinderen vonden wij dat natuurlijk een geweldige traktatie. Maar voor de rest ging het carnaval aan mijn geboorteplaats boven de grote rivieren voorbij. Als bisschop beperk ik mij tot twee activiteiten. Samen met de plebaan bezoek ik het Oetelconcert in het Theater aan de Parade. Het is een avond vol humor afgewisseld met licht klassieke en carnavalsmuziek, gespeeld door het orkest PhilZuid. Op carnavalsmaandag ontvang ik graag de Prins. Het is een ontmoeting vol rituelen. De gasten ontvangen niet alleen koffie of thee maar eten ook een worstenbroodje en drinken een borrel. En voor één keer in het jaar mag er tot op de dag van vandaag in huis een sigaar worden aangestoken. Voor de rest laat ik de festiviteiten graag aan anderen over. En zij allen krijgen van mij de zegen na.

Veel groeten en graag tot de volgende brief,

Gerard

Uit: Vriendschap in een tijd van polarisatie.

Boeken