Broeder Martin Werry osb
Noem het betovering. De plek, het gebouw, het interieur, de monniken en de gezangen – in abdij Sint-Benedictusberg word je meegenomen naar een andere wereld die vandaag werkelijkheid is. In het uiterste zuiden van Limburg vieren de kloosterlingen hun liturgie in het Latijn, met gregoriaanse gezangen. Broeder Martin: ‘Niets klinkt zo mooi als een lied dat eeuwen heeft doorstaan.’
Alsof je ver over de grens bent. Abdij Sint-Benedictusberg ligt hoog in het groen, met de blik op een dal met een kleine beek in de diepte. Maar we zijn in eigen land; dit water stroomt langs het plaatsje Mamelis, bij Vaals. De robuuste torens van de abdij doen denken aan een kasteel, maar de kerk – in stemmige kleuren grijs – ademt soberheid. De dertien monniken die hier leven, vieren de liturgie bijna helemaal in het Latijn, met gregoriaanse gezangen. Geen orgel, geen harmonium: alleen mensenstemmen.
Onder de indruk
Het waren deze gregoriaanse gezangen die broeder Martin Werry als jongen van elf naar de Benedictusberg lokten, vertelt hij op een ochtend na de terts. ‘Ik woonde in een klein dorpje bij Kerkrade, waar ik lid was van het jongenskoor van de parochiekerk. Wij zongen onder meer bij huwelijksmissen. Daar verdienden we soms een centje mee, waarmee onze kooruitjes werden bekostigd. Mijn vader was ook koorzanger en had het gregoriaans hoog in het vaandel staan. Omdat hij wist dat de broeders op de Benedictusberg mooi gregoriaans zongen, woonden we op een dag hun viering bij. We waren allebei zwaar onder de indruk. Dat eerste bezoek kan ik daarom nog altijd als een dierbare film in mijn geheugen oproepen.’
Een jaar later stond zijn besluit vast: hij wilde later ook monnik worden. Hij volgde zijn schoolopleiding bij de franciscanen in Heerlen en was negentien jaar toen hij intrad, in 1964. Inmiddels is de Beneductusberg al 58 jaar zijn bestemming. Hij leerde er boeken binden en is er nu verantwoordelijk voor de ziekenzorg en de sacristie.
Verbondenheid
Volgens een vast ritme staan de broeders dagelijks acht keer samen in het koor. Bij elkaar opgeteld zingen ze vier uur per dag bij hun vieringen en het getijdengebed. Altijd gregoriaans. ‘Door samen te zingen geef je uitdrukking aan je verbondenheid met elkaar’, zegt broeder Martin. ‘Alle monniken hier zijn ingetreden vanuit het ideaal om Christus te volgen. Die liefde heeft ons bij elkaar gebracht. Het samen zingen onderstreept dat we bij elkaar horen en dat we die liefde gezamenlijk beleven. Net zoals ieder ander koor beter klinkt als de zangers bevriend zijn en zich met elkaar verbonden voelen.’
Gregoriaans zingen ziet hij als connectie met de traditie. ‘Als we in de paasnacht of de kerstnacht samen het Gloria aanheffen, zingen we vrijwel dezelfde woorden die Benedictus zelf zong. Dan voel ik me verbonden met de fundamenten waaruit onze orde voortkomt. Dat het gregoriaans de eeuwen heeft doorstaan, bewijst de kracht ervan. Deze gezangen overleefden de tijd omdat de woorden – soms op soms enkele noten, dan weer op een briljant melisme* – weergaloos uitdrukking geven aan de boodschap. Dat is echt ongeëvenaard en daarom tijdloos. Daarom kunnen die oude liederen ook nu nog zo fris klinken.’
Ieder seizoen heeft zijn eigen kleur, ook in de samenzang. ‘Het liturgisch jaar biedt volop variatie’, vertelt broeder Martin, ‘iedere tijd van het jaar heeft daarin zijn eigen charme. In de adventstijd zijn er de gezangen van hoop en verwachting, in de vasten en de Paastijd zijn er ook vaste melodieën die terugkomen. Het aantrekkelijke van het Alleluia uit de Paastijd is bijvoorbeeld dat je de vreugde van Pasen met elkaar deelt.’
Meezingen
Om de woorden optimaal tot hun recht te laten komen, zingen de monniken van de Benedictusberg zonder muzikale begeleiding. De koorleider hanteert alleen een klein fluitje, om de goede toon te pakken te krijgen. Broeder Martin vertelt dat de akoestiek van de kerk hun koorzang een extra dimensie geeft. ‘Zonder tapijt of gordijnen om het geluid te dempen, klinkt het toch geweldig. Dat komt door de goed doordachte structuur van het gebouw, met de pilaren en het houten plafond. Die combinatie lijkt het gezang te dragen.’ Bezoekers zijn welkom om de getijden in het klooster bij te wonen. En jazeker: meezingen mág. Broeder Martin wijst op het effect van samenzang: ‘Verbinding zoeken met anderen is deel van ons kloosterleven.’
*We spreken in de muziek van melisme of melisma als één lettergreep meerdere opeenvolgende, verschillende noten krijgt.
Uit Klooster! 20, najaar 2022





