Klooster! 32 Loslaten – Interview met Guido van Belle

Loslaten is het thema van dit herfstnummer van Klooster!. Als er iemand is die weet wat loslaten is, dan is het Guido Van Belle, abt van Abdij Maria Toevlucht in Zundert. Hij dacht samen met de broeders na over de toekomst van de abdij. En uiteindelijk was de beste weg: aan het generaal kapittel te vragen om als abdijgemeenschap te worden opgeheven. Dat is een moeilijke weg. Maar Guido Van Belle is vastbesloten deze weg te gaan: God woont niet in stenen, wel in je hart. Zo kun je verder trekken, met pijn en verdriet, met tranen. Leo Fijen luistert naar Guido Van Belle.

Guido Van Belle over de cirkel van begin en voltooiing: ‘De bakstenen kunnen we niet meenemen’

Aan het einde van het gesprek buigt Guido Van Belle wat voorover. De abt van Zundert wil wat laten zien. De ring om zijn vinger, als teken van zijn leidende taak, de abtsring. Hij legt die ring voor me neer en gebaart me deze in mijn hand te nemen. Dan zie ik wat de abt bedoelt: deze ring is opgebouwd uit stenen, met scherpe randen, met gebroken hoeken, met ongelijke omvang, met butsen en krassen. Lelijker kan eigenlijk niet. En juist dat is de schoonheid. De perfecte mens is geen schone mens. Een mooi mens is getekend door krassen en butsen. Zijn abtsring is een teken daarvan en aansporing om zo ook open te gaan voor ieder die op zijn pad komt. Ieder mens, dus ook een abt, moet de krassen van zijn leven onder ogen zien en dan toch ontdekken dat je bemind wordt, met al je onvolkomenheden. Dat is zijn grootste ontdekking in het bestaan: dat je mag zijn wie je bent, dat je bemind wordt ook al deug je soms niet, ook al doe je soms gestoord, ook al haper je veel te vaak. Die abtsring is de uitdrukking van zijn leven en de gids en spiegel als abt: je wordt bemind, je doet ertoe, je bent innerlijk vrij als je weet dat God van je houdt met al je onvolkomenheden, je hebt niets meer te verliezen. Je mag er zijn, met al je gekkigheid en rauwe randen. Als je je zo laat zien aan God en aan je naaste, dan heb je niets meer te verbergen en ben je vrij als een vogel. Als je zo leeft en gelooft, ben je vervuld van de hoop.

Lang voordat paus Franciscus ons tot pelgrims van hoop in een heilig jaar had gemaakt, was Guido Van Belle dat al. In zijn abtsring staat gegraveerd: Spe gaudentes. Laat de hoop u verblijden, betekent dat. Als je niets te verliezen hebt, word je gedragen door die hoop, ook als je leven van abt niet altijd makkelijk is.

Aanvaarden

Die ring blijft daar een tijdje liggen en vertelt precies wie Guido Van Belle is. Zonder opsmuk, aanvaarden zoals het leven komt, ook als het einde aan het bestaan van de abdij Maria Toevlucht zich aandient. We schrijven 125 jaar geschiedenis, 125 jaar verbondenheid met de buurtschappen die samen Zundert vormen, 125 jaar dat veilige gevoel je gedragen te weten door Klein-Zundert. Het bericht overviel velen. De mededeling van het einde van een tijdperk schokte allen die deze kostbare plek een warm hart toedragen. Natuurlijk, ze wisten allen dat er nog maar zes broeders waren overgebleven, ze zagen dat nieuwkomers ook weer afhaakten, ze lazen de overlijdensberichten van broeders kort geleden. Maar ze hielden er nog geen rekening mee, want ze ervaren Maria Toevlucht als hun tweede huis, als een plek om thuis te komen. En de mensen uit de naaste omgeving zijn opgegroeid met deze abdij in het groen, ver weg van de drukte in de wereld. De abdij hoort bij Klein-Zundert en bij de andere buurtschappen. Daarom vloeiden er ook tranen bij de mededeling van abt Guido Van Belle. Hoe was dat eigenlijk bij hemzelf, bij de mens die het leven wil aanvaarden zoals het komt?

Afronden

Zijn homilie op de dag van het jubileum vertelt het verhaal van aanvaarding: ‘Het beloofde land en de beloofde stad met fundamenten staan niet op een kaart. Want dat land en die stad zijn God zelf. God is de stad met fundamenten, in je hart. God zelf is dat land van belofte. Het is dus zaak op tocht te gaan, de weg te volgen die naar je toekomt’, aldus Guido Van Belle op 24 mei jongstleden. Dat is geen makkelijke weg, want we verdwalen, zijn koppig, zien soms maar even. En dan schetst hij de geschiedenis van Zundert. ‘Honderdvijfentwintig jaar hebben monniken in het buitengebied van de gemeente Zundert Gods lof gezongen. Er is gebouwd, afgebroken, verbouwd, geïnnoveerd en vooral volop geleefd. Deze schitterende ecologische omgeving nodigt uit tot verstilling en contemplatie. Een uitgelezen plek voor monniken. Ook al waren er op een bepaald moment in onze geschiedenis tachtig monniken en was de abdij te klein om hen te herbergen. Vandaag zijn we met zes monniken en is de abdij eigenlijk te groot voor deze heilige rest. In 1900 is men vanuit Koningshoeven begonnen met een handvol trappisten. De cirkel is rond. Begin en voltooiing komen samen. We zijn toe aan afronding’, aldus Guido Van Belle in zijn homilie tijdens de viering van het 125- jarig bestaan. Rituelen helpen om afscheid te nemen. Zo’n jubileum met veel broeders en zusters uit het religieuze leven, met vrienden en vriendinnen rond de abdij, met de buurtschappen van Zundert, dat helpt om afscheid te nemen, legt Guido Van Belle later uit. Rituelen markeren een begin en een eind, worden gedeeld met velen, scheppen herinneringen en laten je met dankbaarheid terugkijken. Zo wordt de cirkel rond gemaakt, zo helpt de abt zijn broeders los te laten en alle mensen rondom Maria Toevlucht ook met dat moeilijke proces van loslaten.

Herinneren

Bij de zegen op de dag van het jubileum doet hij het weer: de cirkel rond maken. Bij het ritueel van de zegen verwijst Guido Van Belle naar zijn borstkruis, ooit van de eerste abt Dom Nivardus Muis, ook gedragen door de tweede abt Alphonsus van Kalken. De hanger is gemaakt door zuster Martha, abdis, en zuster Simone, priorin van de Onze Lieve Vrouwe Abdij te Oosterhout. Met een groen koord als symbool van de hoop, diezelfde hoop van Spe Gaudentes in zijn abtsring. En dan klinkt: ‘Dat het ambt van abt niet altijd een eenvoudige opdracht is, is nog steeds af te lezen aan dit borstkruis. Vader-abt heeft er zich vaak aan moeten vasthouden, want het draagt nog steeds de sporen van bezwete handen. Vandaar dat de glans er een beetje van af is.’ Dan vertelt Guido Van Belle iets over de mijter. Luister en lees maar: ‘De abdij schonk deze mijter op 13 mei 1962 aan de zevende bisschop van Breda, mgr. Gerardus de Vet die in 1967 vrij plots overleed. Bij mijn abtszegening in november 2020 overhandigde bisschop Jan Liesen deze mijter aan de zevende abt van Maria Toevlucht. De cirkel begint rond te worden.’

Tot slot is er het verhaal over het derde liturgische voorwerp, de staf. Ontworpen door het atelier van de gebroeders Brom in Utrecht en door de gemeente Zundert in 1938 aan de abdij geschonken bij gelegenheid van haar verheffing van priorij tot abdij. De verbondenheid met Zundert zit diep, ook bij Guido Van Belle getuige de volgende woorden: ‘Het is mijn wens en ook die van mijn broeders om de staf terug te schenken aan de gemeente Zundert. Het is het tastbare symbool dat er in de gemeente ooit monniken woonden. Maar het is vooral een zichtbaar symbool van een verbondenheid die ons overstijgt en die ons mensen zo immanent is.’ Daarna heeft Guido Van Belle deze staf teruggegeven aan de burgemeester Joyce Vermue, als dank voor de gastvrijheid, 125 jaar lang, en in de hoop dat deze staf altijd een herinnering zal zijn aan de trappistenmonniken in de Kievitsmoeren van Klein-Zundert.

Voltooien

Als de abt deze woorden spreekt vloeien er tranen. Het feest is ook de voltooiing, het jubileum staat in het teken van het afscheid. Maar het troost om dat met zoveel dierbaren te delen. De herinnering daaraan zal helpen met de pijn van het afscheid om te gaan. ‘We hebben het afgelopen jaar al veel gehuild toen we de mogelijkheden hebben verkend. Maar met zes broeders kun je niet een contemplatief leven in zo’n grote abdij overeind houden. De dagorde is al aangepast. Er is geen nachtofficie meer. We hebben de completen vervroegd. En maandag is de recollectiedag, een vrije dag. Ik zal het zelf ook missen, de lichtinval op deze prachtige locatie, zoals het licht nergens tot mij komt. 
…

Lees het interview met Abt Guido van Belle verder in Klooster! 32

Klooster! 32 Loslaten
Tekst: Leo Fijen
Foto’s: Peter Beemsterboer

Boeken