Schriftlezing: Johannes 11,1-45
‘Ik ben de verrijzenis en het leven.’
Op deze vijfde zondag van de veertig dagen trakteert Johannes ons opnieuw op een lange evangelielezing: Johannes 11,1-45 (ook nu weer met zowel volgens het rooms-katholieke als het oecumenische leesrooster de mogelijkheid om de tekst in te korten), het verhaal van de opwekking van Lazarus.
Het verhaal over de opwekking van Lazarus is opnieuw helemaal ‘Sondergut’ van Johannes; er is geen enkele paralleltekst in een van de andere drie evangelies. Het is het laatste van de zes (of acht) tekenen (σημεῖα) bij Johannes, doorgaans ‘wonderen’ genoemd (maar dat woord gebruikt het Nieuwe Testament zelf niet), die onthullen wie Jezus is. Ook de synoptici, dus de drie andere evangelisten, gebruiken het woord ‘wonderen’ niet.
Zij spreken van δύναμις (meervoud δυνάμεις), een woord dat (in verschillende vormen) 120 keer in het Nieuwe Testament voorkomt en dat ‘kracht, vermogen’ betekent. De tekenen laten dus zien wat Jezus vermag: niet-zienden ziend maken, mensen uit de dood doen ontwaken. In het verhaal van Lazarus wordt nog even herinnerd (vers 37) aan het vorige teken van Jezus, de genezing van de blindgeborene, de evangelielezing van vorige week zondag.
De verhalen over de tekenen hebben bij Johannes steeds dezelfde opbouw (als u indruk wilt maken op uw medeparochianen of huisgenoten, moet u vooral zeggen dat ze eenzelfde narratologische structuur hebben):
1. Er is een probleem.
2. De verwachting is dat Jezus dit zal oplossen.
3. Maar er komt iets tussen: de verwachting wordt gefrustreerd.
4. Jezus lost het toch op, het teken wordt gesteld.
5. Er wordt op het teken gereageerd met geloof.
Zo is ook dit verhaal opgebouwd:
1. Lazarus is ernstig ziek.
2. Zijn zussen sturen een boodschapper naar Jezus in de verwachting dat Hij snel zal komen.
3. Maar Jezus komt niet onmiddellijk, Hij blijft nog twee dagen waar Hij is (niet dus in Judea, waar Bethanië ligt).
4. Jezus gaat alsnog naar Lazarus, die al vier dagen dood is, wordt nog even door diens zussen opgehouden, maar wekt dan eindelijk toch Lazarus uit zijn doodsslaap door hem bij zijn naam uit het graf naar buiten te roepen.
5. Veel Judeeërs komen tot geloof in Hem.
Geloven (bij Johannes altijd als werkwoord, zie de overweging van vorige week zondag) is het centrale thema van dit verhaal. Het wordt in vers 15 al aangekondigd: Jezus zegt tegen zijn leerlingen dat Hij het teken met Lazarus gaat stellen, ‘opdat zij kunnen geloven’ (ἵνα πιστεύσητε). De eerste die dan haar geloof belijdt, nog vóór Jezus het teken stelt, is Marta (vers 27): ‘ik heb geloofd/ik heb vertrouwen (ἐγὼ πεπίστευκα) dat Gij de Gezalfde zijt, de zoon van de God die in de wereld is gekomen.’ Marta is hier met haar geloofsbelijdenis een voorafbeelding van Maria van Magdala, de eerste die op Paasmorgen de Verrezene ontmoet en herkent, ook omdat zij, net als Lazarus vandaag, door Jezus bij haar naam wordt genoemd. Vrouwen zijn bij Johannes de eerste getuigen van het geloof. Zij gaan de mannen voor. Marta’s getuigenis van vertrouwen in de Gezalfde krijgt in het begin van hoofdstuk 12 bij Johannes een bevestiging door de zalving van Jezus, nu door haar zus Maria (Johannes 12,1-8). In het laatste vers van de lezing van vandaag, vers 45, dat het oecumenisch leesrooster helaas weglaat (het berooft daarmee deze lezing van zijn clou!), gaan dan ‘velen van de Judeeërs die naar Maria waren gekomen en hadden gezien wat Hij had gedaan, in Hem geloven’ (ἐπίστευσαν εἰς αὐτόν, let op de beweging die dit εἰς uitdrukt: ‘geloven naar Hem toe’).
Over de betekenis van ‘geloven’ bij Johannes heb ik het al eerder gehad (zie bij de derde zondag). Wat de evangelielezing van vandaag duidelijk maakt, is dat geloven betekent: tot leven komen, uit de slaap ontwaken, opstaan. Daarmee is dit verhaal alvast een voorbode van het Paasverhaal. Opstaan is tot leven komen, graag al vóór de dood. Als ik vandaag zou mogen preken, zou ik het daarover hebben. En ik zou de mensen met dat mooie ‘lied van de opstanding’ van Huub Oosterhuis toezingen: dode, dode, sta op! Nu leven!
Peter Nissen
Loslaten en groeien
Afbeelding: Opwekking-Lazarus, Gebroeders van Lymborg, Book-of-Hours – Tres-Riches-Heures-du-Duc-du-Berry
