Hans Hoevenagel schrijft ontroerende kroniek over alzheimer van zijn vrouw Emmy
LOSLATEN ALS EEN ODE AAN DE LIEFDE
Hans Hoevenagel moet zijn vrouw Emmy loslaten, na vijftien jaar alzheimer. Al die jaren houdt hij een kroniek bij. Heel precies schrijft hij op wat er in hun leven gebeurt. Als Emmy sterft, is zij 90 jaar. En Hans is inmiddels 87 jaar. Ik leer Hans Hoevenagel kennen in de voorbereiding van de uitvaart. En krijg dan het manuscript van de kroniek van de weduwnaar. Als ik ga lezen word ik diep geraakt. Want loslaten kan ook een ode aan de liefde zijn. ‘Naast de neergaande lijn van het lijden en sterven ontwikkelt zich ook een opgaande lijn van liefde’.
Als je partner vijftien jaar beproefd wordt door de ziekte van Alzheimer, wat is dan de betekenis van haar leven en jouw eigen leven? Daar schrijft Hans Hoevenagel over, in een kroniek die zeer ontroert en die in het teken staat van de liefde. Loslaten kan dus ook betekenen dat de gelijkwaardigheid blijft. Zijn vrouw heet Emmy en maakt het steeds slechter. Tien jaar lang verzorgt Hans haar op eigen kracht en leidt een leven dat hij als leidinggevende in de verzekeringswereld totaal niet gewend is. Hij schrijft daarover zonder overdrijving, in sobere zinnen. Maar de werkelijkheid spreekt daardoor juist sterker: geen geweeklaag, geen jammerklachten, geen bijvoeglijke naamwoorden die alles nog heftiger laten zijn, maar wel een zin als deze: ‘Het gevoel een niet-gelijkwaardige partner te hebben, dat is er absoluut niet. Haar gelijkwaardigheid ligt in ons hele leven, ons geluk en ons verdriet. Ik denk niet dat dit zal veranderen wanneer haar situatie nog meer verslechtert. Ook mijn gezondheid en kracht zullen afnemen. Wanneer ik minder met haar kan delen, zal ik mij eenzamer gaan voelen. Wanneer ik haar moet laten gaan naar een verpleeghuis zal ik diep ongelukkig zijn. Maar altijd zal ze mijn geliefde vrouw blijven’.
Gelijkwaardig
De laatste vijf jaar van haar leven woont Emmy in het verpleeghuis Biltse Hof. Daar bezoekt Hans haar bijna iedere dag. In die jaren leest hij meer dan eens over vergelijkbare situaties van partners die gaan dementeren. En vaak leest hij ook in overlijdensadvertenties: ‘Hij is mijn man of vrouw niet meer’. Daar herkent Hans Hoevenagel zich niet in. Daarom heeft hij ook dit boek geschreven, niet om te oordelen maar om te laten zien dat je ook anders naar je dementerende partner kunt kijken. Hij blijft ‘haar kwetsbaarheid en eigenheid zien en daardoorheen de geliefde die zij altijd was en die zij ook altijd zal blijven. Haar einde is mijn horizon. Verder kan ik niet kijken. Bijna een leven lang had ik perspectief, doelen. Die doelen veranderen per levensfase, maar ze gaven ons altijd zin en betekenis. Nu liggen de doelen in mijn leven vooral in het verminderen van haar lijden. Dat is zeker ook zinvol, maar de vreugde is verdwenen. Niet de ontroering wanneer ik haar zo kwetsbaar en zo lief zie. Nog altijd voel ik ons gelijkwaardig’.
De lijdende Christus
Hans Hoevenagel gaat ook uitgebreid in op de zingeving van een leven met een vrouw die zoveel zorg behoeft. ‘Het is belangrijk om aan te tonen dat het leven van dementerenden niet maakbaar maar wel zinvol is. Zinvol niet alleen als echo uit het verleden maar ook zinvol in zichzelf’, aldus Hans Hoevenagel die niet de neiging heeft om de waaromvraag te stellen: waarom laat God ons zo lijden? Wel vindt hij steun bij zijn geloof dat Christus heeft geleden en is gestorven voor allen die lijden onder onderdrukking en onrecht. Zo weten we dat we er nooit alleen voor staan in de grootste opgaven van ons leven. Die steun vanuit zijn geloof maakt het lijden niet minder, maar geeft hem wel de kracht om met de lijdende Christus het gevecht met de ziekte en met hemzelf aan te kunnen, zoals ook dierbaren en vrienden hem steunen. En zo komt er steeds weer ruimte om de liefde te ervaren. Lees maar mee: ‘De liefde ligt in de gelijkwaardigheid in ons leven. Een leven lang veranderen we, jij en ik, onder invloed van allerlei blijde en trieste gebeurtenissen, door de groei van ons denken en voelen. Ook in deze laatste fase gaat de verandering van ons beiden steeds door. Onze liefde blijft in de diepte echter onveranderd door alles heen, want zoals ik haar persoon, haar identiteit als één en onveranderd zie, is ook mijn liefde voor haar ondeelbaar. Er is geen verschil tussen mijn liefde voor en na de Alzheimer. Er zijn eerder nog gevoelens voor haar aan toegevoegd die mijn emoties juist intenser maken. Haar kwetsbaarheid riep bij mij de beschermende liefde op, haar echtheid en eerlijkheid verdiepten mijn respect voor haar persoon ‘.
Hand in hand
Hans Hoevenagel heeft zijn kroniek gedeeld met anderen om ieder die hiermee te maken heeft of krijgt tot troost te zijn. Ieder lijden is anders, ieder verdriet is onvergelijkbaar, zo weet hij ook. Maar in de dagelijkse ervaringen kan wel de herkenning zijn en in het de betekenis van het geloof kan ook de troost komen. De weg van Hans Hoevenagel en zijn vrouw Emmy is hun verhaal. Maar ieder verhaal kan als een spiegel zijn om naast de neergaande lijn van lijden en sterven ook een opgaande lijn te ontdekken, een lijn van vriendschap en liefde door alle pijn heen. Dat komt tot uiting in de gebeden die hij ons soms meegeeft, maar ook in het levenseinde van Emmy. Op 18 februari van dit jaar overlijdt zij. Om 2.15 uur in de nacht, met Hans naast haar. ‘We lagen naast elkaar, hand in hand, toen heel geleidelijk haar adem zwakker werd en tenslotte stopte. Ik ben daarna die nacht in alle rust en vrede alleen bij haar gebleven. Omdat Emmy in het verpleeghuis steeds naar huis verlangde heb ik haar na haar overlijden terug naar huis gebracht en haar in mijn appartement laten opbaren’, zo besluit Hans zijn kroniek die in het teken staat van de liefde en van de gelijkwaardigheid. Die blijft ook door de dood heen. Want in de zomer verblijft Hans een paar dagen in de Abdij van Egmond: om in de stilte en nabij de schepping van duinen en zee op adem te komen. En juist dan is Emmy weer meer nabij dan ooit, alsof die gelijkwaardigheid en liefde voor eeuwig bestaan.
Leo Fijen
Om de liefde, dat is de titel van de kroniek van Hans Hoevenagel. Dit boek is een uitgave van Adveniat.





