Zondag 10 november 2024 is het Willibrordzondag, de themazondag waarop in de gehele Rooms-katholieke kerk in Nederland aandacht gevraagd wordt voor de oecumene. “Dialoog is niet eenvoudigweg een uitwisseling van ideeën, in zekere zin is hij altijd een ‘uitwisseling van gaven’,” schreef paus st. Johannes Paulus II in zijn encycliek over de oecumene (UUS, 28). Deze dynamiek van geven en ontvangen als fundamentele dimensie van de oecumenische dialoog staat centraal op Willibrordzondag 2024.
Lezingen
Eerste lezing: 1 Kon. 17, 10-16: Van een handvol meel maakte de weduwe een broodje en bracht het aan Elia.
In die dagen stond de profeet Elia op en vertrok naar Sarefat. Toen hij bij de stadspoort kwam was daar een weduwe hout aan het sprokkelen. Hij riep tot haar: „Wees zo goed en haal voor mij in uw kruik een beetje water; ik zou graag wat drinken.” Toen zij het ging halen riep hij haar na: „Wees zo goed en breng ook een stuk brood mee.” Zij antwoordde: „Zowaar de Heer uw God leeft, ik heb geen brood meer; alleen nog maar een handvol meel in de pot en een beetje olie in de kruik. „Ik sprokkel nu wat hout en ga dadelijk naar huis om voor mij en mijn zoon voor het laatst eten klaar te maken; daarna wacht ons de dood.” Elia antwoordde: „Vrees niet, ga naar huis en doe wat u van plan bent maar maak van het meel en de olie eerst een broodje voor mij en breng mij dat; voor uzelf en uw zoon kunt u daarna zorgen. „Want zo zegt de Heer, de God van Israël: De pot met meel raakt niet leeg en de kruik met olie niet uitgeput totdat de Heer het weer laat regenen.” Toen ging zij heen en deed wat Elia gezegd had en dag aan dag hadden zij te eten, zij en haar gezin. De pot met meel raakte niet leeg en de kruik met olie niet uitgeput naar het woord dat de Heer gesproken had door Elia.
Tweede lezing: Hebr. 9, 24-28: Christus is eenmaal geofferd om de zonden van velen te delgen.
Broeders en zusters,
Christus is niet het heiligdom binnengegaan dat – door mensenhanden gemaakt – slechts een symbool is van het waarachtige heiligdom; Hij is de hemel zelf binnengegaan om er nu voor onze zaak bij God present te zijn. Ook hoeft Hij zich daar niet telkens opnieuw te offeren, terwijl de hogepriester, jaar in jaar uit het allerheiligste binnengaat, met bloed dat niet het zijne is. Anders had Christus meerdere malen moeten lijden, vanaf het begin van de wereld; maar in feite is Hij slechts éénmaal verschenen, op het hoogtepunt van de geschiedenis om door zijn offer de zonden te delgen. Het is het lot van de mens éénmaal te sterven en daarna komt het oordeel; zo is ook Christus éénmaal geofferd omdat Hij de zonden van allen op zich had genomen; als Hij een tweede maal verschijnt zal het zijn los van de zonde, om heil te brengen aan allen die naar Hem uitzien.
Evangelie: Mc. 12, 38-44 of 41-44: Deze arme weduwe heeft het meest geofferd.
In die tijd ging Jezus in de tempel tegenover de offerkist zitten en keek toe, hoe het volk koperstukken daarin wierp terwijl menige rijke er veel in liet vallen. Er kwam ook een arme weduwe die er twee penningen, ter waarde van een cent in wierp. Hij riep nu zijn leerlingen bij zich en sprak: „Voorwaar, Ik zeg u: die arme weduwe heeft het meest geofferd van allen die iets in de offerkist wierpen; allen wierpen ze er iets in van hun overvloed maar zij offerde van haar armoe al wat ze bezat, alles waar ze van leven moest.”
Themastelling van de verkondiging vanuit oecumenisch perspectief
In alle drie de lezingen gaat het om geven. De weduwe van Sarefat geeft het laatste beetje eten dat zij heeft weg, de weduwe over wie Jezus spreekt offert twee muntjes, en daarmee alles wat zij bezit, en Christus offert zichzelf als zoenoffer. Ook van ons, als christenen, wordt gevraagd dat wij vrijelijk geven van wat wij bezitten: ‘Als gij een aalmoes geeft, laat uw linkerhand dan niet weten, wat uw rechter doet, opdat uw aalmoes in het verborgene blijve en uw Vader, die in het verborgene ziet, zal het u vergelden’ (Matt. 6:3–4).
En ook van ons wordt gevraagd, dat wij onszelf geven: ‘Wie achter Mij aan wil komen, moet zichzelf verloochenen, zijn kruis op zich nemen en Mij volgen’ (Marcus 8:34, Matt. 16:24). Je kruis opnemen, dat is je leven geven, en zo wordt het in het Nieuwe Testament ook gezegd: ‘Want ieder die zijn leven wil behouden, zal het verliezen; maar wie zijn leven verliest omwille van Mij, zal het behouden’ (Lucas 9:24).
Bij oecumene denken wij veelal niet op de eerste plaats aan geven en ontvangen. Wij denken aan samen werken, samen vieren en het streven naar eenheid. En vaak hangt er een sfeer omheen van een zekere vermoeidheid. Toen wij begonnen met oecumene waren wij enthousiast en optimistisch, maar inmiddels ervaren wij dat eenheid voor ons niet maakbaar is. Het gaat te traag, en onze gesprekspartners of onze kerkelijke overheden doen te moeilijk. Hoe komen wij verder?
Sinds het Tweede Vaticaans Concilie is in onze kerk een antwoord op die vraag ontwikkeld dat vérgaand parallel loopt aan de boodschap van de lezingen van vandaag: zoals wij ons leven niet kunnen behouden door het met al onze middelen te verdedigen, zo kunnen wij eenheid niet bereiken door er uit alle macht naar te streven. Ons leven winnen wij door het vrijwillig op te geven, en ook eenheid bereiken wij slechts door (onszelf) te geven.
Op het Tweede Vaticaans Concilie werd gesteld dat de Heilige Geest, met zijn heiligende kracht, ook werkzaam is in andere kerken door middel van gaven en genaden (LG 15). Deze gaven worden omschreven als ‘elementen van heiliging en waarheid’ die bijdragen aan de eenheid van de kerk (LG 8). De Geest van Christus schroomt niet om andere kerken te gebruiken als middelen van heil, waarbij hun kracht voortkomt uit de volheid van genade en waarheid (UR 3).
Paus Johannes Paulus II legt in zijn encycliek over de oecumene Ut Unum Sint (1995) uit dat het delen van de gaven, die eigen zijn aan elke geloofsgemeenschap, een essentieel onderdeel van de dialoog vormt (UUS 35). Wanneer Jezus in zijn gebed tot de Vader vraagt dat “allen één mogen zijn…, zoals ook Wij één zijn” (Joh. 17:21-22), suggereert Hij een gelijkenis tussen de wijze waarop de drie Personen van de Drie-eenheid zich aan elkaar wegschenken en de wijze waarop christenen van verschillende kerken zich aan elkaar mogen schenken. Christenen kunnen geen eenheid bereiken zonder zichzelf oprecht aan anderen te geven (GS 24). De dialoog tussen kerken kan daarom worden gezien als een uitwisseling van gaven. We delen in deze dialoog de gaven die afkomstig zijn van de Heilige Geest, en zijn daarnaast bereid om onszelf aan de ander te geven. Juist in het delen van gaven en in het wegschenken van onszelf ontvangen wij eenheid.
Als wij zowel eenheid als leven slechts kunnen bereiken door onszelf te geven, ligt de conclusie voor de hand, dat in de kerk eenheid en leven samengaan. Gebrek aan eenheid bedreigt het (Geestes)leven, en gebrek aan (Geestes)leven bedreigt de eenheid. Zowel voor eenheid als voor leven geldt: geven is ontvangen. Niet omdat geven hetzelfde is als ontvangen, maar omdat in de logica van het Koninkrijk wij eerst met Christus moeten sterven, om vervolgens met hem te leven en een te zijn.
Concreet
Wat betekent het om jezelf op te geven omwille van de eenheid? Een mooi voorbeeld vanuit Rome is het studiedocument over het Petrusambt. Paus Johannes Paulus II vroeg in Ut Unum Sint de zusterkerken, mee te denken over een invulling van het Petrusambt die ook voor andere kerken aanvaardbaar is. Om het gesprek aan te slingeren, heeft het Vaticaan onlangs alle reacties op die oproep gebundeld. Het Vaticaan lijkt aan te sturen op een herinterpretatie van het Petrusambt.
Wij kunnen die vraag ook aan onszelf stellen: wat zijn wij bereid om op te geven omwille van de oecumene? In ons eigen stad, in ons eigen dorp, in ons eigen leven? Ook moeten wij ons de vraag stellen: welke gaven brengen zusterkerken aan ons mee? Wat kunnen wij van hen leren? Bijvoorbeeld als het gaat om de omgang met de Schrift? Of als het gaat om zingen in de kerk? Of als het gaat om zondagsheiliging?
Omgekeerd kunnen wij ons ook de vraag stellen: welke gaven brengen wij als katholieken met ons mee waarvan wij denken dat het gaven van de Geest zijn, en waarvan wij hopen dat zij ook in andere kerken vrucht gaan dragen?
Uit: Notities voor Willibrordzondag 2024





