De officiële benaming is Orde van de Broeders en de Zusters van Onze Lieve Vrouw van de Berg Karmel.
Het is een religieuze orde van broeders, zusters en leken, die is ontstaan in het begin van de dertiende eeuw op de berg Karmel in het heilig land. Net zoals andere orden die in die tijd zijn ontstaan, is dit een bedelorde. Men leeft een vita mixta, dat wil zeggen dat het leven bestaat uit een contemplatieve en een actieve component.
In het charisma van de orde wordt een belangrijk accent gelegd op de relatie met God. Die wordt zichtbaar in gebed, in onderlinge zuster- en broederschap en in openheid naar de samenleving. In Nederland bestaat er een eerste orde van broeders en zusters, een tweede orde van slotzusters die een strikt beschouwend leven leiden, en een derde orde van lekenkarmelieten. De derde orde is georganiseerd in de Karmelbeweging. Daarnaast zijn er ook lekenkarmelieten die zijn geassocieerd aan de eerste of de tweede orde.
Geschiedenis
Aan het begin van de 13e eeuw leefde een groep kluizenaars in het Karmelgebergte, in het noorden van het huidige Israël. Deze heremieten bouwden daar een kapel ter ere van Maria. Vandaar dat de Karmelieten later de naam aannamen ‘Broeders van Onze Lieve Vrouw van de Berg Karmel’. Het Karmelgebergte was voor hen een heilige plaats omdat de profeet Elia daar geleefd heeft in de 9e eeuw voor Christus. Ze beschouwden hem als de oervader van hun leefwijze van intieme omgang met God in stilte en gebed.
Op verzoek van de kluizenaars schreef Albertus van Avogrado, patriarch van Jeruzalem, de Karmelregel die hij tussen 1206 en 1214 aan hen overhandigde. In 1247 gaf paus Innocentius IV zijn goedkeuring aan deze Regel. De oorspronkelijke tekst had toen al enkele wijzigingen ondergaan naar aanleiding van de verhuizing van de monniken naar Europa. Rond 1235 waren zij door de oprukkende Saraceense legers van de berg Karmel verdreven. In Europa sloten de Karmelieten zich aan bij de beweging van de bedelorden. Zij vestigden zich in de steden en hielden zich naast hun beschouwende leven bezig met pastorale zorg en onderwijs.
Vanaf 1452 konden ook vrouwen lid worden van de Karmelorde. Deze tak, gesticht door Joannes Soreth, wordt tweede orde genoemd. De tweede orde kent uitsluitend contemplatieve kloosters oftewel ‘slotkloosters’. De zusters werken binnen de muren van het klooster en bidden voor Kerk en wereld. In 1476 werd de derde orde van de Karmel gesticht, eveneens door Joannes Soreth. Deze tak bestaat uit leken die leven en werken buiten de kloosters en die niet de geloften van armoede en zuiverheid afleggen. In 1635 kregen zij een eigen regel.
Tussen 1900 en 1960 kende de orde een explosieve groei. Karmelieten begaven zich op nieuwe werkterreinen: buitenlandse missie en binnenlands bekeringswerk. Er werden nieuwe kloosters gebouwd en scholen gesticht. In veel parochies en instellingen waren ze pastoraal actief. Vanaf de jaren ’60 van de vorige eeuw werd het aantal karmelieten beduidend minder. Ze trokken zich uit enkele arbeidsvelden terug.
De afgelopen decennia stonden de ontwikkelingen niet stil:
- studie van en vorming in spiritualiteit werd een hoofdtaak van de eerste orde;
- vrouwen konden vanaf de jaren ’80 lid worden van de eerste orde, waardoor gemengde kloostergemeenschappen ontstonden.
- In de jaren zeventig ging in Nederland een aantal zusters van de tweede orde leven volgen een meer open model. Naast aandacht voor contemplatie verrichtten ze ook werkzaamheden in kerk en maatschappij.
Wie meer wil lezen over de spiritualiteit van de Karmel, of de Karmelfamilie, kan op de website kamel.nl veel informatie vinden.
De zalige Titus Brandsma (1881 – 1942) is een van de meest inspirerende karmelieten voor de hedendaagse wereld. Naar hem zijn kerken, scholen en straten vernoemd. Op 15 mei zal hij heiligverklaard worden. Andere bekende karmelieten zijn Theresa van Avila, Jan van het Kruis en Edith Stein.
Karmelcentra
Op meerdere plaatsen in Nederland functioneren de lokale Karmelgroepen als Centra voor Spiritualiteit. De Centra voor Spiritualiteit willen bezinnend bezig zijn vanuit een karmelitaanse traditie. Er wordt samen gezocht en geprobeerd om de diepere lagen van ons leven en samenleven op het spoor te komen, samen te zoeken naar sporen van Gods aanwezigheid, te luisteren naar wat God, de Ander, mij te zeggen heeft.
De Centra voor Spiritualiteit zijn oefenplaatsen voor stilte en gerechtigheid. Ze zijn te vinden in Aalsmeer-Amstelveen, Boxmeer, Dordrecht, Nijmegen, Oss en Twente.
Afbeelding: Kamel Zenderen, Johan Strijtveen
