In 2024-2025 viert de dominicanenorde en met haar de hele Kerk een dubbel jubileum: het is namelijk achthonderd jaar geleden dat de heilige Thomas van Aquino geboren is (1225) én zevenhonderdvijftig jaar geleden dat hij overleed (1274). Ter gelegenheid hiervan trekt de reliek van de schedel van Sint Thomas, die normaal gezien in de Jacobijnenkerk te Toulouse wordt bewaard, de wereld rond. Ook Antwerpen en Zwolle worden bezocht.
Eind maart en begin april is het de beurt aan de Lage Landen. De dominicanen in België en Nederland zijn hiermee zeer verguld, want zo is broeder Thomas even onder hen.
Het reliek kan men van 29 tot 30 maart vereren bij de broeders in Zwolle en van 4 tot 6 april bij de broeders in Antwerpen.
Doctor angelicus
Binnen de dominicanenorde wordt de leer van Sint Thomas nog altijd bestudeerd en verspreid. Thomas was in de eerste plaats een professor in sacra pagina (H. Schrift). Zijn wetenschappelijke werk legt getuigenis af van zijn systematische geest, waarmee hij actief het gesprek aanging met filosofische en theologische stemmen binnen en buiten het christendom, uit zijn eigen tijd en uit het verleden.
Om het belang van zijn leer, onder meer uitgewerkt in zijn Summa theologiae, en om zijn heilige levenswandel werd Thomas in 1323 heiligverklaard. In 1567 werd hij ook uitgeroepen tot kerkleraar, met als titel de ‘Engelachtige Doctor’ (Doctor angelicus).
Zwolle
In het weekend van 29 en 30 maart zijn er diverse activiteiten in en rond het Dominicanenklooster. Zoals:
– Een wandeling van de Dominicanenkerk naar de Broerekerk. Op beide plekken zijn schilderingen over Thomas te zien.
– Een studiemiddag over de zeggingskracht van Thomas voor deze tijd.
– Een concert bij kaarslicht waarin verschillende gregoriaanse hymnen van Thomas’ hand ook zullen klinken.
Bekijk het volledige programma op dominicanenzwolle.nl
Adres: Assendorperstraat 27, 8012 DE Zwolle
“Een reliek (schedel) van Thomas maakt een rondgang door Nederland. Vanuit Keulen komt het reliek naar Zwolle om daarna verder te reizen naar Heiloo en Antwerpen.” Een zin uit een email in mijn inbox in de periode dat ik als vervangend programmamaker bij de Dominicanen werkte.
De meeste mensen spitsen hun oren als ze het woord ‘schedel’ lezen en dat deed ik zeker. In 2010 was ik betrokken bij de teruggave van een zestal schedels die in 1877 van het Urker kerkhof waren ontvreemd voor wetenschappelijk onderzoek. Jarenlang hield ik me bezig met de schedels van mijn voorouders en ik hield er een fascinatie voor de omgang met menselijke resten aan over.
De schedel die medio maart naar Zwolle komt is die van Thomas van Aquino (± 1225 – 1274), de patroonheilige van het Zwolse klooster, wel beschreven als ‘één van de twaalf grootste filosofen van de Westerse wereld’. Zijn leer werd later het ‘thomisme’ genoemd, de stroming die decennia lang de vorm van onderwijs aan de broeders in het klooster bepaalde. Van Aquino is door de Zwolse dominicanen onder meer geëerd met een rijk gedetailleerd schilderij van Willem van Konijnenburg, te zien in het noordertransept van de Dominicanenkerk.
Heilige beenderen?
Toen Van Aquino in 1274 stierf, wisten zijn aanhangers dat er grote kans op zaligverklaring was en dat de relikwieën van de Dominicaanse prediker dan zeer gewild en kostbaar zouden worden. Voor kerkgangers zoals ik die amper bekend zijn met het katholieke vocabulaire: een relikwie of reliek is niet enkel het overblijfsel van het lichaam van een heilige, maar ook een voorwerp dat met een heilige in aanraking is geweest. Aan beiden worden wonderdadige krachten toegekend.
Van Aquino’s aanhangers kookten zijn lichaam om de beenderen te kunnen bewaren. In 1323 kregen de aanhangers gelijk: hun inspiratiebron werd door paus Johannes XXII heiligverklaard. De resten van de heilige kwamen uiteindelijk in de geboorteplek van de dominicanen, Toulouse, terecht, in een gouden reliekschrijn naast het altaar van de Jacobijnenkerk. De kerk is nu museum.
De schedel uit Toulouse komt in 2025, het 800ste geboortejaar van Thomas, dus naar Zwolle! Ik sla er ’s avonds meteen het boek ‘De triomf van Thomas van Aquino’ op na, over het schilderij van Van Konijnenburg in het noordertransept. Daarin lees ik dat in de Broerenkerk (nu Boekhandel Van der Velden) een gewelfschildering van Thomas te vinden is, uit de tijd dat de Dominicanen het daar voor het zeggen hadden. In de huidige kerk is ‘de andere Zwolse Thomas’ alomtegenwoordig, in het schilderij, in de ramen, het beeldhouwwerk en het kerkzilver. Tot mijn verrassing lees ik dat de kerk ook over relieken van Thomas beschikt, met een certificaat van echtheid uit 1936.
Lucia de Vries op Dominicanenzwolle.nl
Antwerpen
De dominicanen in Antwerpen organiseren drie dagen lang feestelijke evenementen. Op vrijdag 4 april ligt het accent op Thomas als patroonheilige van de studenten. Zijn relieken worden geplaatst in de kapel van de Universiteit van Antwerpen en in processie over de stadscampus gedragen. Nadien houden we een receptie in de dienst studentenpastoraal (‘Zomaar een Dak’).
Op zaterdag 5 april wordt er een studiedag over Thomas gehouden in Zaal Why Waai aan de Sint-Andrieskerk. Voor deze studiedag dient men zich in te schrijven.
Op zondag 6 april vertrekken we in processie van de Sint-Pauluskerk naar de kathedraal, waar we met de twee parochies samen de zondagse eucharistieviering zullen hebben rond de relieken. Mgr. Johan Bonny, de bisschop van Antwerpen, zal voorgaan in deze processie en eucharistie.
Klik hier voor meer informatie
